testo latino: De litteris Catonis Censoris. Cato in omnibus rebus singulari fuit industria. Nam et agricola sollers et clarus iuris consultus et magnus imperator et probabilis orator et cupidus litterarum fuit. Ab adulescentia confeci orationes. Senex historias scribere instituit. Earum sunt libri septem. Primus continet res gestas regum populi Romani: secundus et tertius civitatum Italicarum origines. In quarto autem bellum Poenicum est primum, in quinto secundum. Atque haec omnia capitulatim sunt dicta. Reliqua bella pari modo narravit usque ad praeturam Servii Galbae, qui («che», nom. ) diripuit Lusitanos; atque horum bellorum duces non nominavit, sed sine nominibus res notavit. In iis libris multa industria et diligentia comparet, nulla doctrina. Huius de vita et moribus multa in eo libro diximus, quem separatim de eo fecimus, rogatu T. Pomponii Attici. Quapropter studiosos Catonis ad illud volumen delegamus
Catone in tutte le attività fu di una rara operosità. Infatti fu agricoltore solerte, famoso giureconsulto, grande condottiero, oratore apprezzabile, amante delle lettere. Fin da adolescente compose orazioni. In vecchiaia cominciò a scrivere di storia. Ve ne sono sette libri. Il primo tratta delle imprese dei re di Roma: il secondo e terzo delle origini delle città italiche. Il quarto contiene la 1. guerra punica, il quinto la seconda. E tutti questi argomenti furono narrati per sommi capi. Espose le altre guerre in egual modo fino alla pretura di Servio Galba, che sgominò i Lusitani; non nominò i generali di queste guerre ma annotò gli eventi senza nomi. In questi libri appare molto zelo e applicazione, nessuna erudizione. Sulla sua vita e costumi abbiamo parlato molto in quel libro, scritto a parte su di ui, dietro richiesta di T. Pomponio Attico. Perciò rimandiamo a quel volume gli ammiratori di Catone