La tirannide illuminata di Pisistrato
versione di greco di Aristotele
Η μεν ουν Πεισιστρατου τυραννις εξ αρχης τε κατεστη τουτον τον τροπον, και μεταβολας εσχεν τασαυτας. Διωκει δ' ο Πεισιστρατος την πολιν μετριως και μαλλον πολιτικως η τυραννικως: εν τε γαρ τοις αλλοις φιλανθρωπος ην και πραος και τοις αμαρτανουσιν συγγνωμονικος, και δη και τοις αποροις προεδανειζε χρηματα προς τας εργασιας ωστε διατρεφεσθαι γεωργουντας. Τουτο δ' εποιει δυοιν χαριν, ινα μητε εν τω αστει διατριβωσιν, αλλα διεσπαρμενοι κατα την χωραν, και οπως, ευπορουντες των μετριων και προς τοις ιδιοις οντες, μητ' επιθυμωσι μητε σχολαζωσιν επιμελεισθαι των κοινων. Αμα δε συνεβαινεν αυτω και τας προσοδους γιγνεσθαι μειζους, εξεργαζομενης της χωρας: επραττετο γαρ απο των γιγνομενων δεκατην. Διο και τους κατα δημους κατεσκευασε δικαστας και αυτος εξηει πολλακις εις την χωραν επισκοπων και διαλυων τους διαφερομενους, οπως μη καταβανοντες εις το αστυ παραμελωσι των εργων.
La tirannide di Pisistrato all’inizio fu fondata in tale maniera, ed ebbe queste vicende. Pisistrato amministrava la città con moderazione e con i criteri più propri di una città che di una tirannide; nelle altre faccende era umano e mite e indulgente verso i colpevoli, e inoltre prestava denaro ai poveri per i loro lavori, perché si sostenessero lavorando i campi. Faceva questo per due ragioni affinché non si ammucchiassero in città, ma rimanessero sparsi per il territorio, e perché, disponendo di mezzi moderati e occupandosi dei propri affari, non desiderassero né avessero tempo di occuparsi degli affari comuni. Così accadde che le entrate diventassero maggiori, essendo lavorata la terra; infatti dalle cose prodotte iniziò ad esigere la decima. Perciò creò nei demi dei giudici ed egli stesso si recava spesso nelle campagne ad ispezionare e a risolvere le liti, perché i contadini non trascurassero i lavori recandosi in città.