Vilicus a villa nomen habebat. Non solum agros colebat, sed etiam villam ipse cum liberis habitabat. Is Igitur quem dominus huic officio destinaverat, peritus erat rei rusticae et iuvenes incitabat ad agriculturam. Robustus et fortis, admodum adulescentulus arabat et irrigabat prata, praecidebat arbores, semen spargebat, frumentum terebat omnibusque se exemplum industriae, sollertiae et laboris praebebat. Saepe illitteratus, semper tamen tenaci memoria praeditus, omnia satis commode administrabat et dominos locupletes faciebat. Benevolus erga omnes, bonum patrem se gerebat non solum in liberos sed etiam in familiam magnamque curam habebat de ominibus servitiis. At domini, beneficiorum immemores, saepe vilicum vexabant, interdum contumeliis afficiebant vel male mulcabant. Ceterum ipse Marcus Porcius Cato suspiciosus in vilicum suum fuit.
Il nome fattore derivava dalla villa. Non soltanto coltivava i campi, ma egli stesso abitava anche la villa con i figli. Perciò colui che il padrone aveva designato per tale incarico, era esperto di materia di campagna ed incitava i giovani alla coltivazione. Robusto e forte, giovanissimo arava ed irrigava i prati, tagliava gli alberi, spargeva la semente, trebbiava il frumento e a tutti si mostrava come esempio di operosità, abilità e lavoro. Era spesso illetterato, tuttavia sempre provvisto di una tenace memoria, organizzava abbastanza adeguatamente ogni cosa e rendeva ricchi i padroni. Benevolo verso tutti, si comportava come un buon padre non solo verso i figli ma anche verso la famiglia ed aveva gran cura di tutti i servizi. Ma i padroni, immemori dei benefici, maltrattavano spesso il fattore, talvolta lo offendevano o lo conciavano male. Del resto lo stesso Marco Porcio Catone fu sospettoso verso il proprio fattore. (By Maria D.)